'The Uprising': Paul Greengrass filmt de bloedige revolte uit 1381 als een 'Jason Bourne'-thriller (2026)
Redelijk getrouw historisch drama over de legendarische boerenopstand die Engeland voorgoed had kunnen veranderen.
Regie: Paul Greengrass | Scenario: Paul Greengrass | Cast: Andrew Garfield (Ploughman), Jamie Bell (John Ball), Cosmo Jarvis (Wat Tyler), Thomasin McKenzie (Alyce), Woody Norman (Richard II), Stephen Dillane (Simon Sudbury), Tom Hollander (Robert Hales), Jonny Lee Miller (William Walworth), Katherine Waterston (Joan of Kent), Stanley Townsend (Robert Bealknap), e.a.| Speelduur: 128 minuten | Jaar: 2026
Het is opmerkelijk dat de Engelse Boerenopstand van 1381 zo lang heeft moeten wachten op een grootschalige verfilming. Niet alleen was deze volksopstand historisch enorm belangrijk, er zitten ook genoeg dramatische wendingen in voor een meeslepende film. Paul Greengrass, de maker van drie Jason Bourne-films, waagt zich er uiteindelijk aan met The Uprising en blijft vrij dicht bij de historische werkelijkheid, al neemt hij uiteraard de nodige vrijheden. Hij behandelt de opstand als een moderne actiefilm en benadrukt visueel hoe donker de middeleeuwen waren.
1381. Engeland wordt geregeerd door de jonge en gekwelde koning Richard II. Ploughman, een eenvoudige boer die zeven jaar eerder zijn vrouw en kinderen aan de Zwarte Dood verloor, verneemt dat de kroon een hoofdelijke belasting heft ('poll tax'). De staat heeft immers dringend geld nodig door de oorlog met Frankrijk. Voor de straatarme bevolking, die nauwelijks genoeg heeft om rond te komen, is de maat vol. Wanneer belastinginners en soldaten zich aan meisjes vergrijpen, schakelen Ploughman en andere boeren hen uit.
Ploughman sluit zich aan bij het groeiende verzet van horigen, boeren, ambachtslieden en andere ontevredenen dat zich over heel Engeland verspreidt. Onder leiding van de radicale prediker John Ball en ex-militair Wat Tyler trekt een enorme mensenmassa richting Londen om bij de koning drastische hervormingen af te dwingen. Maar de werkelijke macht ligt grotendeels bij de koninklijke raadgevers Simon Sudbury en Robert Hales. Zij proberen de jonge vorst in hun greep te houden en een militaire actie voor te bereiden om de opstand meedogenloos neer te slaan.
Enkel Ploughman en lotgenote Alyce zijn fictieve personages. De andere belangrijke figuren hebben echt bestaan. Regisseur-scenarist Paul Greengrass volgt vrij trouw de gebeurtenissen die hebben geleid tot een enorm protest dat de maatschappelijke verhoudingen in Engeland ingrijpend had kunnen veranderen. Greengrass fictionaliseert wel, maar opvallend beperkt in vergelijking met andere historische films. Braveheart bijvoorbeeld is een geïdealiseerde sprookjesversie van de echte gebeurtenissen rond de Schotse verzetsheld.
Greengrass neemt de donkere middeleeuwen daarbij ook letterlijk. De film lijkt voortdurend gebukt te gaan onder hondenweer. De zon laat zich nooit zien, de kleuren zijn flets en de personages zien eruit alsof ze zich al in geen weken hebben gewassen. Niet iedereen zal die modderige, grauwe aanpak waarderen, maar hij past bij een wereld waarin de bevolking geen toekomst heeft.
Om dat gevoel van directheid te versterken, grijpt Greengrass terug naar de handcamerastijl die hem beroemd maakte. Ook de digitale dronebeelden dragen bij aan de schaal van de gebeurtenissen. De moderne beeldtaal past misschien niet bij het traditionele beeld van een historisch drama, maar waarom zou een middeleeuwse opstand statisch moeten worden gefilmd?
De film schiet vrijwel onmiddellijk uit de startblokken met actie en houdt het tempo hoog. Vooral in het tweede uur volgen de wendingen elkaar in hoog tempo op. Sommige gebeurtenissen lijken haast te spectaculair om waar te zijn, maar hebben wel degelijk een historische basis. Greengrass is op zijn best wanneer hij chaos filmt. Dat blijkt onder meer wanneer de volkswoede omslaat in geweld tegen Vlaamse kooplieden en andere buitenlanders. Die scènes roepen herinneringen op aan Bloody Sunday, Greengrass' film over het bloedbad waarbij Britse militairen in 1972 ongewapende demonstranten in Londonderry neerschoten.
Greengrass lijkt naast entertainment ook een politieke laag te willen toevoegen. De opstand laat zich lezen als een politieke parabel over een overheid die weigert te luisteren naar de gewone man. Vanuit dat perspectief kan The Uprising zelfs worden opgevat als een waarschuwing aan de Britse regering dat maatschappelijke onvrede onverwacht kan omslaan in een revolte.
In de epiloog, waarin Greengrass een verband legt met de Robin Hood-legende, verliest de film aan kracht. De naam wordt niet uitgesproken, maar de verwijzingen zijn overduidelijk. De oorspronkelijke titel van de film luidde The Hood en Greengrass heeft zelf aangegeven dat hij de film van meet af aan ook als een mogelijke oorsprongsmythe voor de legendarische outlaw zag. De slotscènes werden bovendien toegevoegd om te suggereren dat de geest van de mislukte opstand bleef voortleven en zo een sprankje hoop mee te geven aan het publiek. Toch voelt die keuze als een inschattingsfout.
Greengrass weet heel goed dat de Robin Hood-legende verder teruggaat dan 1381. Daarom houdt hij het bij een knipoog, maar die weegt helaas veel te zwaar. Filmisch voelt de overgang geforceerd aan: de historische reconstructie maakt plots plaats voor een mythische belofte. De Amerikaanse distributeur doet daar in de marketing nog een schepje bovenop. Het wekt verwachtingen van een nieuwe Robin Hood-film, terwijl The Uprising in de eerste plaats over de Boerenopstand gaat.
Ook de casting van Andrew Garfield roept vragen op. Hij heeft niet de uitstraling van een leider zoals Russell Crowe of Charlton Heston, en mist de vanzelfsprekendheid om een 'everyman' uit een lang vervlogen tijdperk te belichamen. Garfields verfijnde gezicht past meer in een moderne wereld. Zijn verschijning wringt dan ook met het ruwe bestaan dat hij te verduren krijgt. Vergelijk dat bijvoorbeeld met The Name of the Rose, waarin de acteurs vanzelfsprekend lijken op te gaan in hun middeleeuwse wereld.
The Uprising is hoe dan ook een geslaagde combinatie van een geschiedenisles, actiefilm, historische reconstructie en politieke film. Of de film uiteindelijk overtuigt, hangt af van de bereidheid om Greengrass' moderne aanpak en zijn poging om historische feiten met een legende te verbinden te aanvaarden.
Het is opmerkelijk dat de Engelse Boerenopstand van 1381 zo lang heeft moeten wachten op een grootschalige verfilming. Niet alleen was deze volksopstand historisch enorm belangrijk, er zitten ook genoeg dramatische wendingen in voor een meeslepende film. Paul Greengrass, de maker van drie Jason Bourne-films, waagt zich er uiteindelijk aan met The Uprising en blijft vrij dicht bij de historische werkelijkheid, al neemt hij uiteraard de nodige vrijheden. Hij behandelt de opstand als een moderne actiefilm en benadrukt visueel hoe donker de middeleeuwen waren.
1381. Engeland wordt geregeerd door de jonge en gekwelde koning Richard II. Ploughman, een eenvoudige boer die zeven jaar eerder zijn vrouw en kinderen aan de Zwarte Dood verloor, verneemt dat de kroon een hoofdelijke belasting heft ('poll tax'). De staat heeft immers dringend geld nodig door de oorlog met Frankrijk. Voor de straatarme bevolking, die nauwelijks genoeg heeft om rond te komen, is de maat vol. Wanneer belastinginners en soldaten zich aan meisjes vergrijpen, schakelen Ploughman en andere boeren hen uit.
Ploughman sluit zich aan bij het groeiende verzet van horigen, boeren, ambachtslieden en andere ontevredenen dat zich over heel Engeland verspreidt. Onder leiding van de radicale prediker John Ball en ex-militair Wat Tyler trekt een enorme mensenmassa richting Londen om bij de koning drastische hervormingen af te dwingen. Maar de werkelijke macht ligt grotendeels bij de koninklijke raadgevers Simon Sudbury en Robert Hales. Zij proberen de jonge vorst in hun greep te houden en een militaire actie voor te bereiden om de opstand meedogenloos neer te slaan.
Enkel Ploughman en lotgenote Alyce zijn fictieve personages. De andere belangrijke figuren hebben echt bestaan. Regisseur-scenarist Paul Greengrass volgt vrij trouw de gebeurtenissen die hebben geleid tot een enorm protest dat de maatschappelijke verhoudingen in Engeland ingrijpend had kunnen veranderen. Greengrass fictionaliseert wel, maar opvallend beperkt in vergelijking met andere historische films. Braveheart bijvoorbeeld is een geïdealiseerde sprookjesversie van de echte gebeurtenissen rond de Schotse verzetsheld.
Greengrass neemt de donkere middeleeuwen daarbij ook letterlijk. De film lijkt voortdurend gebukt te gaan onder hondenweer. De zon laat zich nooit zien, de kleuren zijn flets en de personages zien eruit alsof ze zich al in geen weken hebben gewassen. Niet iedereen zal die modderige, grauwe aanpak waarderen, maar hij past bij een wereld waarin de bevolking geen toekomst heeft.
Om dat gevoel van directheid te versterken, grijpt Greengrass terug naar de handcamerastijl die hem beroemd maakte. Ook de digitale dronebeelden dragen bij aan de schaal van de gebeurtenissen. De moderne beeldtaal past misschien niet bij het traditionele beeld van een historisch drama, maar waarom zou een middeleeuwse opstand statisch moeten worden gefilmd?
De film schiet vrijwel onmiddellijk uit de startblokken met actie en houdt het tempo hoog. Vooral in het tweede uur volgen de wendingen elkaar in hoog tempo op. Sommige gebeurtenissen lijken haast te spectaculair om waar te zijn, maar hebben wel degelijk een historische basis. Greengrass is op zijn best wanneer hij chaos filmt. Dat blijkt onder meer wanneer de volkswoede omslaat in geweld tegen Vlaamse kooplieden en andere buitenlanders. Die scènes roepen herinneringen op aan Bloody Sunday, Greengrass' film over het bloedbad waarbij Britse militairen in 1972 ongewapende demonstranten in Londonderry neerschoten.
Greengrass lijkt naast entertainment ook een politieke laag te willen toevoegen. De opstand laat zich lezen als een politieke parabel over een overheid die weigert te luisteren naar de gewone man. Vanuit dat perspectief kan The Uprising zelfs worden opgevat als een waarschuwing aan de Britse regering dat maatschappelijke onvrede onverwacht kan omslaan in een revolte.
In de epiloog, waarin Greengrass een verband legt met de Robin Hood-legende, verliest de film aan kracht. De naam wordt niet uitgesproken, maar de verwijzingen zijn overduidelijk. De oorspronkelijke titel van de film luidde The Hood en Greengrass heeft zelf aangegeven dat hij de film van meet af aan ook als een mogelijke oorsprongsmythe voor de legendarische outlaw zag. De slotscènes werden bovendien toegevoegd om te suggereren dat de geest van de mislukte opstand bleef voortleven en zo een sprankje hoop mee te geven aan het publiek. Toch voelt die keuze als een inschattingsfout.
Greengrass weet heel goed dat de Robin Hood-legende verder teruggaat dan 1381. Daarom houdt hij het bij een knipoog, maar die weegt helaas veel te zwaar. Filmisch voelt de overgang geforceerd aan: de historische reconstructie maakt plots plaats voor een mythische belofte. De Amerikaanse distributeur doet daar in de marketing nog een schepje bovenop. Het wekt verwachtingen van een nieuwe Robin Hood-film, terwijl The Uprising in de eerste plaats over de Boerenopstand gaat.
Ook de casting van Andrew Garfield roept vragen op. Hij heeft niet de uitstraling van een leider zoals Russell Crowe of Charlton Heston, en mist de vanzelfsprekendheid om een 'everyman' uit een lang vervlogen tijdperk te belichamen. Garfields verfijnde gezicht past meer in een moderne wereld. Zijn verschijning wringt dan ook met het ruwe bestaan dat hij te verduren krijgt. Vergelijk dat bijvoorbeeld met The Name of the Rose, waarin de acteurs vanzelfsprekend lijken op te gaan in hun middeleeuwse wereld.
The Uprising is hoe dan ook een geslaagde combinatie van een geschiedenisles, actiefilm, historische reconstructie en politieke film. Of de film uiteindelijk overtuigt, hangt af van de bereidheid om Greengrass' moderne aanpak en zijn poging om historische feiten met een legende te verbinden te aanvaarden.
